ЛАҶОМИ СУХАН НЕ, 

ТИЗГИНИ ГАП ГӮЕД!

Ман журналистам. Дар васоити ахбори чопӣ кор кунам ҳам, камтарак таҷрибаи фаъолият дар телевизионро дорам. Замоне дар телевизиони маҳаллӣ барномаҳои “Зан ва мард”, “Масъалаи рӯз” ва “Ташреҳ”-ро мебурдам. Он вақт ва ҳоло низ оид ба мушкилии омода сохтани тарҳи як барнома андеша ҳам накардаам. Зеро ин пешаи ман буду ҳаст ва онро бо муҳаббат иҷро мекунам. Гуфти русҳо, “оказывается» мушкил будааст. Мушкил будааст таҳияи сенарияи як барнома, дарёфти қаҳрамонони он, ба иштирокчиён фаҳмонида додани умқи масъала, дизайни студия ва ғайраву ва ҳоказо. Ба хусус мушкилтар мешавад чун ноогоҳе ба Шумо самти огоҳӣ нишон диҳад.  Да... 
Алҳол омодагӣ ба ташкилу гузаронидани як мизи гирдаке дар мавзӯи наонқадар печидаву баҳсбарангез идома дорад. Барнома бояд рӯзҳои наздик наворбардорӣ шавад. Тайёрӣ ба он бо ҷалби ҳамаю ҳама чиз  ҳафтаест, ки идома дорад ва ман низ яке аз ҳамон сафарбаршудагон ҳастам. Аниқтараш мо журналистонро омода карда истодаанд чӣ тавр сухан гӯему чӣ тавр шеваи рафторамон бошад. Аслан намехоҳанд номи мо ва ё чеҳраи мо дар ин гуна маҳфилҳо бошаду расонаӣ шавад, аммо чорае надоранд. Гӯё чорасози дигаронанду дар илоҷи кори худ бечораанд. Э ҳа, аҷаб дискусия дорем дар раванди омодагиҳо. 

Ин албатта ҷойи аҷобат надорад, ба шарте як нуктаро сарфи назар накунем. Нуктаеро, ки чӣ тавр соли 2007 барномаи 20 дақиқаи маро дар нисфаш қайчӣ зада буданд, қайчии маъмурӣ. Онҳое, ки ҳамон вақт барномаи “Зан ва мард”, ки муаллиф ва барандааш каминаи камтарин буд, нагузоштанд дигар пешкаши бинанда шавад, имрӯз сар мекафонанд оиди чӣ тавр гузаронидани як мизи мудаввари телевизонӣ. Воқеа ин тавр буд:

   Соли 2007. Дар телевизиони маҳаллӣ барномаи “Зан ва  мард”, ки аз мушкилот ва муносибатҳо ҳикоят мекунад, рафта истодааст. Дар нисфи барнома занг зада, талаб мекунанд, ки барнома боз дошта шавад ва қисмати боқимондаи он манзури бинанда нагардад. Ноилоҷ барнома боз дошта шуд. Рӯзи дигар комиссияи бонуфуз ташкил карда, омаданд то барномаро майда- майда таҳлил кунанд. Дар комиссия киҳое шомил набуд... ҳамаи бузургони идеологии ҳамонвақта!!!

Қисса кӯтоҳ айб ёфтанд, айби ногуфтанӣ ва бузургтар аз ин айб ҳам шояд набошад. Камбудӣ ҳамин будааст, ки ман дар рафти барнома ибораи “лаҷоми сухан”-ро истифода бурдаам. Вақте эътироз кардам, ки пас чӣ бояд гуям, гуфтанд:

-Тизгини гап гӯед, тизгини гап...чуваки ҳама мефаҳмад...

Ана ҳамин тавр, онҳое, ки лаҷоми суханро бо тизгини гап иваз карданӣ  буданд, имрӯз  "тизгин"-и маро гирифтанианд чӣ бало??? Лек сахт хато мекунанд!!!

ТАРС

Биёед кӯдакиамонро ба хотир меорем. Шахсан вақте ман кӯдак будам, чун хобам намебурд, ё беодобие мекардам, худо раҳматӣ модаркалонам мегуфтанд:

-Хоб кун, набошад туя ба гург медиҳам, мехӯрад. Ана аҷӣ омаду ана биҷӣ...

Ё ҳамон шеърро аз фолклори халқӣ мехонданд :

Ку-ку пас, сандалӣ пас,

Хап хоб рав, гург омад, бо арғамчин мезанам...

       Вақте калонтарак шудаму мактабхон ҳамин тарсондан дигар хелтар сурат мегирифт. Муаллим талабаҳои сустхону шӯхро танбеҳ медоду ҷанг мекард. Ба қавле ҳаракат менамуд алови чашми бачаҳоро гирад. Ҳарчанд дар мактаби замонавӣ мехондем, аммо усулҳо ҳамон “Мактаби кӯҳна”-ро ба хотир меовард. Тарсонидан, ҷанг кардан, “ҳайфи ту” эълон намудан, то ки мо донишманду оқил ба воя расем.

    Чун падарам аввалин маротиба маро назди домуллои маҳалла барои саводи динӣ баровардан бурданд аз гуфтаҳои китоб ёдовар шуданд: устухонаш аз ману пӯсту гӯшташ аз Шумо. Гумон мекунам, падарам, ки шахси босавод ва аҳли мутоила ҳастанд, ин ибораи падари устод Айниро бесабаб наоварда буданд.

    Охирҳои солҳои 80. Насими бозсозӣ мевазид. Дар қатори ҳамсолон масҷидравакон мекардем. Аз амри маъруфҳои муллоён баҳравар мешудем. Ҳамаи ин амри маъруфҳо он вақт ва имрӯзҳо ҳам бо маъноҳои аз Худованд тарсонидан, дар оташи дӯзах насӯхтан, аз азоби қабр, пурсиши Мункару Накир ҳаросон шудан  анҷом меёфт.

     Солҳои донишҷӯӣ аз ҳама бештар аз муаллимони бадқавоқу  ҷиддисимо ҳарос доштем. Вақте суроби ин гуна муаллимонро медидем, ба худ меандешидем: Аз санҷиш ва имтиҳони ин муаллим чӣ гуна мегузашта бошам?!

    Имрӯзҳо низ дар фаъолияти корӣ баъзан маро аз номи дигарон тарсониданӣ мешаванд. Мегӯянд: агар фалонӣ фаҳмад, тамом, корат расво... Инчунин дар раванди фаъолият бисёр роҳбаронеро дучор шудам, ки аз сояашон кормандон дарақ-дарақ меларзанд. Усули роҳбариашон тарсонидан аст.

     Моро дар кӯдакӣ аз аҷӣ, биҷӣ метарсонданду дар мактабхонӣ муаллимон бо бад-бад нигоҳкуниву шаппотизаниҳо ва дашному тофтани рӯямон мехостанд, алови чашмамонро гиранд. Муллоҳоямон мудом дар дили мо аз Худованд, аз оташи дӯзах, аз пурсиши Мункару Накир, азоби қабру Рӯзи қиёмат ҳарос меандозанд. Дар иҷрои кор одатан моро аз номи раисамон ларзон карданӣ ҳастанду аз гапи мардум. Ҳамин усулҳои аҷоиби тарбияву тарсонидани мост, ки аз мурдан сахт метарсем. Метарсем, ки намирем, зеро маргу мир дар назари мо даҳшату ваҳшат аст.

   Яъне, меҳвари тарбияи мо ТАРС аст. Моро дар рӯҳияи тарсончакӣ тарбият карданӣ мешаванд. Дар ҳоле, ки набояд ин тавр шавад.

    Бояд дар кӯдакӣ тифлони мо хоб кунанд, на аз тарси аҷию биҷӣ, балки аз зиёд хандаву бозӣ кардану шод шуданҳо, омӯзгорон бо тарсондан не, бо ҷой додани илм дар диламон аз мо донишманд ба воя расонанд. Муллоҳоямон ба ҷойи тарсондан аз Худованду ким-чиҳои дигар хуб мешуд, меҳри худовандиро дар дилҳо ҷой мекарданд.

   Шарт нест аз раисон тарсонидан, балки бояд гуфт меҳрубонтар аз раис нисбат ба зердастон касе нест ва мо раисро эҳтиром мекунем на ба он хотир, ки аз ӯ метарсем, балки аз он ҷиҳат ки инсони комил аст, дардамонро мефаҳмад, мададгорамон аст, барои бархе бародари калонисту барои дигаре шахси ғамхор...

    Магар вақти он нест, ки ба тарбият ва тарсмеҳварӣ таҷдиди назар кунем? Зеро вақте тарс ба мо бегона мешавад, он гоҳ аз мурдан касе нахоҳад тарсид. Марг ваҳмангез нест, балки лаҳзаи аз ҳама ширин аст, зеро оғози дидорбинист. Аввали пайвастан ба Ҳақ, беҳтарин воситаи расидан ба оромиш аст.

ФАҲМИШ

    Бегоҳи ҷумъа. Дар маҳаллаамон таъзия шуда буд. Занак ош пухту дар доираи русуми ҳаммаҳаллагӣ ошро гирифта, ба таъзияхона рафтам. Як хона одам. Баъди адои намози шом ва тановули хӯрок яке аз соҳибилми маҳаллаамон оид ба фарзҳои Худованд амри маъруф намуд. Барои тасдиқи гуфтаҳояш ҳар замон мисолҳо меовард. Вақте гап сари наздикшавии моҳи шарифи Рамазон оид шуд, гуфт:

     -Мана соли гузашта, нисфи мардуми Чоркӯҳ дар боғхушкунӣ буданд. Аз дусар ба гармии ҳаво тоқат карда натавониста, рӯзаашонро аксарият хӯрданд. Имсол чӣ? Ҳосилро хунук зад. На зардолуи дуруст ҳасту на боғхушкунӣ. Сабаб чӣ? Рӯзахӯрии баъзе бародароя дида,  қаҳри Худованд омаду имсол офатро фиристод...

     Шояд мулло дуруст мегуфт. Бардоштеро иброз кард, ки дар объективи ақлаш ҷой гирифт. Дунболи маънидодкуниҳои догматикӣ рафт. Маънидодкуние, ки ҷавҳарашро тарсонидан  ташкил медиҳад, на меҳру муҳаббат. Гарчӣ оғози каломаш “бисмиллоҳир раҳмонир раҳим” буд. ТАЗЗОД, ҳамту не.

       Баъди ин гуна маънидодкунӣ вожаҳои тиллоии акои Иқбол ба хотир расид. Вожаҳое, ки воқеан тиллоианд ва касро ба некназариву некбинӣ ҳидоят мекунанд. Андешидам, ҳамин ҳолатро дигар хел ҳам маънидод кардан мумкин аст. Масалан:

     

 -Медонед бародаро чаро имсол ҳосили зардолу кам аст ва ё дар баъзе ҷойҳо умуман нест? Зеро ин раҳмати Худованд аст на офати Ӯ. Ба он хотир ки мавсими боғхушккунӣ ба моҳи шарифи Рамазон рост меояду Худованди меҳрубон намехоҳад бандаҳояш азоб кашад. Ҳам азоби ҷисмониву ҳам азоби рӯҳӣ. Вобаста ба саволи он ки зардолу нест, он қиммат аст, акнун чӣ мешавад, ҷавоб ҳамин ки ризқ азалист. Бо зардолу ҳам банда ризқашро мебинаду бе зардолу ҳам...

Зинда бошед Иқболако 

бо вожаҳои тиллоиятон: 

НЕКНАЗАРу НЕКБИН бояд шуд, то ХУШОЯНД гардад.

САРамро наХӮРед

     
   Чанд соле қабл вақте ба оне, ки худро идеологи рақами яки Исфара мешуморид (ҳоло ҳам мешуморад) гуфтаи машҳури аз як журналист 10 вазир сохтан мумкин асту аз даҳ вазир як журналист неро гуфтам, дар ҷавоб тамасхуромез изҳор дошт:

-Агар як вазир хоҳад сари даҳҳо журналистро мехӯрад.

Баъди ин посухаш аз ӯ канора ҷустам, зеро сарам бароям азиз аст ва намехоҳам касе онро хӯрад, хусусан ӯ.

* * *

Сари  навиштаи худ бо яке аз саромадони идеологияи Исфара баҳсе доштам. Баъди эродгириҳои дуҷониба савол дод:

-Журналист чӣ мазмун дорад?

Гуфтам:

-Бо забони фаҳмишиатон баён кунам хабаркаш.

Гуфт:

-Мазмуни дигараш ҳам ҳаст ва он иғвогар!

Хандидаму чизе короӣ дар ҷавобаш нагуфтам. Аслан ба ҷойи ханда гиря карданам мебоист. Ҳам ба ҳоли худам ва ҳам аз бардошти саромади идеология. Ва сахттар аз ҳама ба ҳоли чунин идеяпардозӣ.

Аз ин ду ҳодиса хулоса кардам: идеологҳои воқеӣ ба мисли шоирону нависандагон истеъдоди фитрӣ бояд дошта бошанду аз модар идеолог тавваллуд шаванд. 

НА-МЕ-ФАҲ-МАМ  

(Он қадар беақл ҳам нестаму...)

   

 “Рӯди ман, олам дигар шуд, ту ҳамон астӣ, ҳамон...”
  Ин мисраи машҳури устод Турсунзода, шахсе, ки ҳар рӯз мебинемаш, тавассути он муомила анҷом медиҳемаш ҳоло низ актуалист. На ба он хотир ки Исфарарӯд ҳамон аст, билкул не. Исфарарӯд ҳамон нест, хурд шудааст, кӯчак шудааст, қирғизу тоҷикро ба бозӣ даровардаасту ҳарчанд моли ҳама аст, аммо тӯдае айни худ карданианд. Ва рӯди Турсунзода низ, онро Турсунзода “рӯди ман” гуфтааст, лек рӯди инфиродии ӯ нест, балки рӯди умум аст. 

Ва мутасифона ҳарчанд олам дигар асту корбарӣ бояд дигар шавад, лек амалкарди иддае дар рӯёрӯи таҳаввулоту бархӯрдҳо ҳамон аст, ки ҳамон, ранги рӯди Турсунзода. О, ҷанобон! Мо дар асри 21 зиндагӣ дорем, мегардед баъд дунболи мулоқоту вохӯриҳо бо фаъолоне, ки танҳо рисолаташон каллаҷунбонист. 

    То кай медавед аз кӯчае ба кӯча, аз мактабе ба мактаб даста-даставу гурӯҳ-гурӯҳ. Аниқтараш намедавед, балки ҳамон бечора муаллимонрову кормандони соҳаи тандурустии маҳаллиро, э равед, ки аҳли зиёи нохунакиро медавонеду худатон дар кабинети муаллим ё амалдори музофотӣ менишинед. Ва дар фарҷом баста-баста ҳисобот медиҳед: итари кардем, утари кардем, онтарии дигарро низ. Ҳамон ҳисоботатон ҳам қолабист. Ҳарфҳо якесту танҳо рақамҳо тағйир меёбанд. Барои Шумо, мутаассифона, ба мисоли ҳамин рӯд пешравии кор, пешгирии амалҳои бад муҳим нест, муҳим рафтан ба маҷрои худ ва дидани дигарон, яниқтараш дидани РАИС рафтани Шуморо.

    Эътироз карданиед? Мисоли зинда: масъалаи ташвишовар ҳамин хатари ДИИШ ва дигар ҳизбу ҳаракатҳои тахрибкор ба ҷавонони мо. ДИИШ чӣ кор мекунад?

     24 соат тавассути шабакаҳои интернетӣ корбарӣ мекунад. Ба гуфти  директори Академияи маҷозии «ТИК барои рушд» Асомиддин Атоев дар ҳоле, ки созмонҳои гуногуни экстремистӣ ва террористӣ дар як шабонарӯз 24 соат фаъолият намуда, ҳадафҳои худро миёни истифодабарандагони сомона ва шабакаҳои гуногуни интернетӣ таблиғу ташвиқ менамоянд, дар як шабонарӯз 8 соат мубориза бурдани ҳукуматҳои кишварҳои олам ба муқобили ин гурӯҳҳо аз дидгоҳи мантиқӣ хеле ночиз ва камсамар мебошад. Зиёда аз ин, гурӯҳҳои мазкур айни замон аз технологияҳое истифода менамоянд, ки баъзе давлатҳо ҳанӯз дар фикри ба даст овардани онанд.

        Суханаш ҷон дорад! Як пурсиш ё мониторинг оид ба дастрасӣ ба шабакаҳои иҷтимоӣ дар байни ҷавонон ва кормандони идеологӣ гузаронед, масъала равшан хоҳад гашт (бадбахтона дастгоҳи идеологии мо то кунун мониторинги созе оид ба ин масъала нагузаронидааст ва ё гузарониданӣ ҳам нест). Равшан мешавад, ки ҷавонони кӯча бештар бо олами маҷозӣ - интернет фарогир ҳастанд нисбат ба расонандагони идеология. ПАРАДОКС!!!

    Э идеологҳои мӯҳтарам! То кай дунболи худнишондиҳиву ПОКАЗУХА меравем. О намешавад, ки каме аз пеши худ барои пешрафти ҳамин ҷомеа ва пешгирии амалҳои ифротиву шомилшавии ҷавонон ба гурӯҳҳои бадкор фаъолият намоем. Аз усулҳои пешрафта ва тақозои замон истифода кунем. Ё ба гуфти як соддаяки ҳаммаҳаллагиям – ҲИКӢ ақлатонро кор фармудан ба Шумо ҳаром аст!!! НА-МЕ-ФАҲ-МАМ!!!

      ТАВБА! Магар ба даҳони Раис нигоҳ карда нишастанамон зарур аст, ки кай ба ин ё он масъалае, ки иҷроияш вазифаи ҷонии мост, дахолат мекунанд?

САТҲИЯТ

Яке аз собиқон дар омади гап реплика мепартофт: сатҳ-дия, сатҳ. Ин репликаро ӯ ҳарчанд танҳо ба як маънӣ кор мефармуд, аммо дар нақлҳои зер ҳамин сатҳият дар сатҳҳои гуногун дида мешавад.

САТҲИ 1

Соли 201... буд. Баъди ҷамъбасти маҷлиси фаъолони шаҳр моро зарур афтод дар заминаи маърӯзаи суратгирифта мусоҳибае ташкил кунем. Баъди ташкили мусоҳиба яке аз ҳамкорамон хост онро бо маърӯзачӣ мувофиқа кунад. Бо дидани далелҳои дар мусоҳиба оварда маърӯзачӣ ҳайрон шуд ва гуфт:

-Наход ҳамин гапҳоро ман гуфта бошам?

Вақте чун далел ҳисоботи ӯ пешниҳод карда шуд, ҳайрон монд ва гуфт:

-Фалониро даъват кунед ин рақамҳоро ӯ медонад. Ҳисоботро ҳамон тайёр кардааст.

САТҲИ 2

Дар гурӯҳи фейсбукии “Насими Исфара” иттилое дода шуд. Дар он аз ҷумла сухан бобати рақамҳои омориву соҳаи иқтисодиёт мерафт. Яке аз иштирокчиён вобаста ба рақамҳо пурсише кард, ки нисбат ба рӯзноманигорон дида, ба иқтисодчиён рабт дошт. Аз масъули иқтисодиёт хоҳиш кардем, то ба пурсиш ҷавоб диҳад.

Хайрият, посухи ӯ ҳамин буд, ки як даромаду хабар гирифту баромад. Нуқтаеро ҳам нагузошт. Маҷбур дар доираи фаҳмиши рӯзноманигорӣ посухи пурсандаро додем.

Намедонам, иқтисодчӣ худаш иқтисодиётро нафаҳмид ва ё ҳоҷати ҷавоб додан нахост. Ба ҳар ҳол хулосаи мо ҳамин буд, ки ҳар кас сатҳи худро дорад.

САТҲИ 3

Соли 2011 буд. Ба саршавии маҷлис 10 дақиқа монда буд. Раис ба ман занг зад (Он вақт дар дигар идора низ ба ҳайси маъмур низ фаъолият доштам). Ҳарфе нагуфту гӯширо монд. Баъди андаке арақшор ба маҷлисгоҳ ҳозир шуд.

Пурсидам:

-Чаро шитоб кардед?

Ҷавоб дод:

-Вақте ба Шумо занг задам, овози гимн садо дод, гумон кардам, маҷлис сар шудаву дер мондаам.

Раис фаромӯш кардааст, ки ҳангоми ба телефони ҳамроҳи ман занг задан суруди миллӣ хоҳад шунид. Ба ҳар ҳол дар он солҳо хамин гуна расм буд дар телефонҳо.

САТҲИ 4

Чор – панҷ сол пеш. Масъалаи гирифтани ҳайкали Ленин ба миён омад ва дар байни масъулин баҳсу мунозираҳо сурат гирифт.

Яке аз масъулини баландпояи ҳамонвақта бо масъулияти том гуфт:

-Ҳоҷат ба гирифтани ҳайкали Ленин ва гузоштани ҳайкали нав нест. Беҳтараш каллаи Ленинро канему ба ҷояш каллаи ягон шоири классикро гузорем. Ҳам хароҷот камтар мешаваду ҳам ташвиш.

САТҲИ 5

Охири солҳои ҳафтодум. Аҳмадҷон Хисомутдинов котиби якуми хизби коммунисти шахр Судуриддин Маҳкамовро даъват намуда, ба ӯ вазифаи баландро пешниҳод мекунад. (А.Ҳисомутдинов бо русӣ ҳарф мезад).Судуриддин Маҳкамов дар ҷавоб баъди изҳори сипос намудан мегӯяд:- Если бы все работали на своём месте, тогда появилось бы очень много свободных мест.

Хуллас, агар ҳама аз руи истеъдод ва касби худ кор кунад, боз нафарони зиёде соҳиби ҷойи кор мешуванду ниёзе ба универсалшавии бархе намемонад. 

 

ШУБҳА

         

        Имоми маҳалламон худо раҳматӣ Домулло Мухтор дар намозу маъракаҳо дуо мекарданд ва дар таркиби дуояшон меомад: “Худованд аз гумону шубҳа ва тӯҳмати ноҳақ, балои ногаҳон нигаҳ дорад, омин!”

      Мо кӯдакони солҳои ҳаштод ба ин дуои Домулло Мухтор аҳамияте намедодем ва масҷиду маъракаҳо он вақтҳо барои мо шинохти мардум ҳисоб меёфт на андешаи суханони шунида. 

      Умуман дар он замон оид ба балои ногаҳону шубҳаву тӯҳмати ноҳақ касе ба гӯшаи хаёл ҳам намеовард. Зеро ба гуфти модари раҳматиям “замони серию пурӣ буд”, ба 176 рубли шӯравӣ нафақаи падарам ҳама шодону хандон умр ба сар мебурдем, тӯҳмат чист касе ё намедонист ва ё чунин вонамуд мекард. 

     Албатта арзишҳои он замона дигар буданду кӯдакиву наврасиҳои мо дунболи гову гӯсола гузашт на дар сари лаптопу планшетбозиҳо ва шод ҳам ҳастам, ки чунин кӯдакӣ доштам.

            Имрӯз ман дигар кӯдаку наврас нестам, чуноне ки дуои домуллоҳо низ дигар асту арабӣ. Боварӣ ҳам қариб, ки намонду ҷояшро шубҳа ва тӯҳматҳои бакораву бекора гирифт.    Ба дӯст ҳам шубҳа дорему ба душман ҳам.             

         Нанговартар аз ҳама гумону шубҳаи бад ва тӯҳмат дар ҳаққи шиносу ношинос ба арзишҳои фитриамон роҳ ёфт. Дар шакли хушгумонӣ баён кунам, аксарият психолог шудему қаблан дарк мекунем, ки суолкунанда аз мо ҷониби бадро мепурсад, на некро. Ва мо одат ҳам кардаем, ки танҳо бадро гӯему шубҳа кунем.

          Масалан фаразан пурсанд, ки Ғуфрон Ваҳобов кист, ҷавоб медиҳем: “э вай...” Иқбол Тешаев чӣ гуна инсон? Посухамон тайёр: “о, медонед- мӣ...” Яке рафту оид ба шахси тамоман ношинос, масалан Ҷамшед Аскарович пурсида монанд, худо дод, чунон гумону шубҳаи худамонро дар ҳаққи шахсияти ношинос баён мекунем, ки мондан мегиред. Нусхаро ба асли дар пиндорамон буда баробар мекунему монд.

     Дар ин ҳолатҳо птица-секретарь аз мултфилми «Бюро находок» ба ёд меояд, ки дар бораи ҳама маълумот медиҳад. Аммо фарқи мо аз ин қаҳрамони мултик дар он аст, ки вай дар ҳақиқат медонаду мо дар шубҳаҳоямон. Ҳамин шубҳаҳои зормондаи мост, ки моро зори мутахассисони воқеӣ кардаву ковандаи чирки зери нохун. Ба ҳадде шубҳаро ба воқеият омезиш додем, ки аз ин калима ҳарфи “ҳ”-ро хӯрдем ва ШУБА кардем. Шубаи қаблан дӯхташуда барои дигарон Ин ШУБА бо гармии худ чунон гарангу беҷуръатамон намуда, ки наметавонем гӯем: “Хато мекунед, фалонӣ ин гуна одам нест ва ин шубҳаву тӯҳмат асос надорад!!!”

          Агар Домулло Мухтор зинда мебуданд, шояд дуояшон низ мудерн мешуд ва дар таркиби дуояшон меомад: “ХУДОВАНД АЗ ГУМОНУ ШУБА ВА ТӮҲМАТИ НОҲАҚ, БАЛОИ НОГАҲОН НИГАҲ ДОРАД, ОМИН!”